Heineken in Harderwijk

Een “Amsterdamse” familie die wortels heeft in onze regio. Enkele telgen van de familie Heineken maakten furore en stegen naar hoge functies, onder meer als predikant en hoogleraar. Hoe kwam deze familie hier en later in Amsterdam terecht?

Een zwart/wit foto met twee gebouwen. Links een kerk en rechts voormalige universiteit.. Met op de voorgrond een boom.

In SuperNoVA kijken we naar een archiefstuk uit onze collectie. Ben je benieuwd naar de archieven die het Noord-Veluws Archief beheert? Kijk dan eens verder op www.noordveluwsarchief.nl!

Soms kan één klein zinnetje een heel verhaal ontrafelen. De eerste aanzet zijn voor een groter verhaal. Zo kwam door een paar woorden een geschiedenis aan het licht die nog niet zo bekend was. Een vermelding van de naam Heineken riep meteen een paar vragen op en leidde na wat onderzoek naar meer informatie over de familie en de binding met onze regio. Terwijl bij de familie Heineken meestal de associatie met Amsterdam wordt gemaakt. Hoe kwam deze familie in onze regio terecht en wat is daar nog over te vinden?

Dit is waar het spoor begon; collega Marjolein is bezig met het doorspitten van de dissertaties van de Universiteit van Harderwijk.

Nicolaus Heineken

Dit is waar het spoor begon; collega Marjolein is bezig met het doorspitten van de dissertaties van de Universiteit van Harderwijk. Één naam sprong eruit: Nicolaus Heineken. Die achternaam kennen we nog steeds. In 1740 legt hij de laatste hand aan zijn dissertatie over universele zwaartekracht. De dissertatie is overigens geheel in het Latijn geschreven. Op 16 juni, om twee uur ’s middags verdedigde hij de dissertatie. Later studeerde hij in Leiden en werd vervolgens predikant in Veesen. Twee jaar nadat hij daar begon vertrok hij echter naar Deventer om daar hoogleraar aan het athenaeum te worden. Enige tijd was hij ook nog “professor honorarius” in Amsterdam. Hij stierf in Elburg, in het huis van zijn broer Diderik Heineken.

De volgende link

Elburg dus, nog een verbinding met onze regio. Want dat iemand aan de universiteit van Harderwijk studeerde betekend nog niet dat diegene ook binding had met de regio. Net als nu trekken studenten naar universiteitssteden om daar enkele jaren door te brengen en vervolgens weer ergens anders heen te gaan. Nicolaas kwam zelf uit Bremen, zoals ook te lezen op de voorpagina van zijn dissertatie: “Nicolaas Heineken, Brema-Saxo”. Ook zijn broer Diderik is in Bremen geboren. Diderik, in sommige bronnen Didericus, trouwde op 18 december 1757 met Theodora van Lom, in Elburg. Het is dit huwelijk waar uiteindelijk de tak van bekende bierbrouwers uit ontstaat. Freddy Heineken is een achter-achter-achter-kleinkind van Diderik.

Ambitieuze familie

Vier jaar voor zijn huwelijk had Diderik zijn diploma gehaald tot “doctor in de philosophie en meester der vrije kunsten” aan de Universiteit van Harderwijk, waar eerder zijn broer al was gepromoveerd. Een ambitieuze familie dus. Diderik was van 1756 tot 1795 predikant van de Hervormde kerk in Doornspijk en bekleedde vanuit die functie ook een bestuurstaak bij de Stichting het “Feitenhof” in Elburg. Het is zijn zoon, Adriaan Gilles Heineken, die van Elburg naar Amsterdam verhuisd, naar de Brouwersgracht om precies te zijn. Ondanks de bijzonder passende straatnaam is het pas de kleinzoon van Adriaan, Gerard Adriaan, die het brouwersvak kiest en de basis legt voor het nog steeds zo bekende biermerk.

Afbeelding 2 – Academiestraat m. Lijnaeus Straat. Harderwijk. 5900 Prentbriefkaarten Harderwijk, 804

Sporen in het archief

Wat is er in de archieven van NoVA nog concreet terug te vinden van de familie Heineken? De dissertatie van Nicolaus Heineken ligt bewaard in het archiefdepot van Harderwijk. Van Diderik is zijn diploma bewaard gebleven, ook die ligt in Harderwijk. Diverse doop-, geboorte- en huwelijksakten van de familie zijn te vinden onder “Personen” op onze website. In Elburg ligt nog een akte van magescheid van Didericus Heineken en zijn vrouw Theodora. Via Delpher en Google Books is een publicatie van Diderik te lezen, gebruik daarvoor op Delpher de zoekterm “Didericus Heineken”, tussen aanhalingstekens..

Zelf de stukken inzien?

Het diploma van Diderik (toegang 5001, inventarisnummer 2076), kan je bekijken op de studiezaal in Harderwijk. De toegang waar de dissertatie van Nicolaus Heineken zich in bevind is nog in bewerking. De akte van magescheid ligt in Elburg, toegang 1040, inventarisnummer 174. Reserveer vooraf je bezoek.