Hoe Ermelo z’n brood verdiende

Geld verdienen moeten we allemaal. Of we dat nu doen in loondienst, als freelancer of zzp’er, op de een of andere manier moet er brood op de plank komen. Dat was twee eeuwen geleden niet anders. Er waren echter wel een hoop andere manieren om dat te doen, met beroepen die we vandaag de dag niet meer kennen. In deze SuperNoVA kijken we naar een overzicht van beroepen het Ermelo van 1850.

Een zwart/wit foto van een vrouw in kledingdracht harkend op een stuk land. Rechts naast haar staat een mand en een emmer Op de achtergrond staat een rij bomen. Rechtsboven staat:"Ook moeder werkt op het land".

In SuperNoVA kijken we naar een archiefstuk uit onze collectie. Ben je benieuwd naar de archieven die het Noord-Veluws Archief beheert? Kijk dan eens verder op www.noordveluwsarchief.nl!

Afbeelding 1 - 4001.252 Lijst van uitgeoefende beroepen, 1850

Achterin het brievenboek van 1850 van de gemeente Ermelo zit een opgevouwen papier geplakt. Op het eerste oog lijkt het als een soort bijzaak te zijn bijgevoegd, het past niet helemaal en is duidelijk later aan het boek toegevoegd. Maar als je het papier openvouwt onthult zich een nauwkeurige en uitgebreide tabel waar boven staat: “Algemeen Register”. Een paar regels verder wordt de precieze inhoud duidelijk. Het is een “Indeeling der bewoners naar de beroepen of middelen van bestaan”. In 1850 heeft een ambtenaar van de gemeente ijverig een alfabetische lijst gemaakt van de bekende beroepen en genoteerd hoeveel inwoners van Ermelo (we spreken hier over het dorp Ermelo, niet de hele gemeente) elk beroep uitoefende. Het resultaat is een interessante lijst die ons een kijkje geeft in het leven van 1850.

Geen manager, consultant of developer te zien in de lijst, al staan er wel beroepen in die we nog steeds kennen, zoals bakker, kleermaker, koetsier en schilder. Ook beroepen die je tegenwoordig niet meer snel tegen zou komen, maar waar we ons nog wel een beeld bij kunnen vormen staan in de lijst. Denk bijvoorbeeld aan een kuiper, mandenmaker, bezemmaker of veldwachter.

De andere vrouwen, circa duizend, hebben wel een beroep.

Schorten voor, handen uit de mouwen

Van de 4634 mensen die voor dit overzicht hun beroep hebben opgegeven is iets minder dan de helft vrouw. Van die vrouwen is dan weer de helft “zonder beroep”. De andere vrouwen, circa duizend, hebben wel een beroep. Voor de meesten is dat “daghuurder” (dagloner), zo’n 70%. Andere veelvoorkomende beroepen bij vrouwen zijn landbouwer en dienstmeid. Een ander veelvoorkomend beroep bij vrouwen is dienstmeid. Daarnaast zijn er nog 24 huishoudsters, 32 katoenweefsters, 3 bezemmaaksters, 6 winkeliersters, een houtmaakster en een wagenmaker. Er zijn ook een paar beroepen die alleen door vrouwen werden beoefend, zoals vroedvrouw, naaister, huishoudster en huisleerling, tapper en dienstmeid.

Ooit alledaags, nu uitzonderlijk

Een paar van de beroepen die voorkomen in de lijst bestaan niet meer en zullen wellicht niet bij iedereen bekend zijn. We lichten er een paar uit:

Diligencerijder
Een diligence is een postkoets waar ook personen in konden worden vervoerd. Wellicht trok hij over de twintig jaar eerder aangelegde Zuiderzeestraatweg om post en personen te vervoeren. Andere post/koets gerelateerde beroepen die op de lijst voorkomen, en waar de diligencerijder wellicht mee heeft samengewerkt, zijn: palfrenier (zie hieronder), distributeur van brieven en koetsier.

Palfrenier
Paardenknecht, later hulpkoetsier. De term wordt nog steeds gebruikt, op Prinsjesdag is er bijvoorbeeld een palfrenier aanwezig om de koetsier van de Glazen Koets bij te staan.

Schatter van het Slagtvee
Iemand die de waarde van het slachtvee taxeerde. Niet alleen op veemarkten, maar ook bij verlies of schade aan het vee van een boer, of wanneer er een inschatting gemaakt moest worden van de waarde van iemands inboedel.

Afbeelding 2 - 3912 Fotocollectie Nuwenspete 3 – 9307 open ruimte in bos met mannen met petten en koeien

Tolgaarder
Inner van tolgelden. Gedurende een deel van de negentiende en twintigste eeuw werd er op de grindweg (de huidige Elspeterweg) tussen Nunspeet, Elspeet en Vierhouten tol geheven.

Zwartverver
Gespecialiseerd in het zwart verven van allerlei stoffen, onder andere voor rouwgebruiken.

Helaas staan er in de lijst geen namen bij van wie precies welk beroep uitvoerde. Sommigen zijn nog wel te achterhalen, zoals de burgemeester, dat moet Campegius Vitringa zijn geweest. Het “Lid van de Eerste Kamer der Staten Generaal” is waarschijnlijk iemand uit de familie Sandberg. Voor de andere beroepen is het veel lastiger te achterhalen om welke personen het gaat.

Zelf de lijst van beroepen bekijken?

Deze ligt in het archiefdepot van Nunspeet, daar kan je het op de studiezaal inzien. Toegang 4001, inventarisnummer 252. Reserveer vooraf je bezoek.

Deel dit artikel:

Nieuws

Een zwart/wit foto met twee gebouwen. Links een kerk en rechts voormalige universiteit.. Met op de voorgrond een boom.

Heineken in Harderwijk

Heerlijk Helder Heineken, wie kent de in Amsterdam gevestigde bierbrouwer niet?! Sporen van de bekende familie zijn ook terug te vinden op de Noord-Veluwe!