Op 23 februari 1907 stapt Evert Jan Natte samen met zijn vrouw Cato en hun negen kinderen aan boord van de Potsdam, een stoomschip op weg naar Amerika. Ze beginnen aan een reis die uiteindelijk ruim een week zou duren. En hoewel ze met een gezin van elf personen vertrekken, komen er helaas maar negen aan op Ellis Island.
In SuperNoVA kijken we naar een archiefstuk uit onze collectie. Ben je benieuwd naar de archieven die het Noord-Veluws Archief beheert? Kijk dan eens verder op www.noordveluwsarchief.nl!
Het is een tragisch verhaal. Eerder dat jaar meldde Evert bij de gemeente dat hij voornemens was om Nederland te verlaten. Een ambtenaar registreerde zijn naam in de “Staat van verhuizingen naar anderen landen, welke in den loop van het jaar 1907 hebben plaats gehad.” Het is één van de weinige registraties waarbij de namen en leeftijden van alle gezinsleden zijn opgeschreven. Normaal gesproken werd alleen het gezinshoofd genoteerd. Zodoende weten we met hoeveel personen het gezin vertrok.
“Zucht tot bestaansverbetering”
De “Staten van landverhuizers” zijn een serie documenten waarin per jaar is opgetekend welke inwoners van de gemeente Ermelo zich buiten Nederland hebben gevestigd, met de intentie om niet meer terug te keren. Naast de naam van het gezinshoofd staat vaak ook de plaats of het land van bestemming genoteerd en de reden waarom de persoon of het gezin is vertrokken. In de meeste gevallen is dit een “zucht tot bestaansverbetering” en vertrok men naar Noord-Amerika. Een enkeling verhuisde naar Noorwegen, haar echtgenoot achterna. Anderen probeerden een beter bestaan te vinden in België of Duitsland. Een handjevol registraties betreft mannen die vanwege een “benoeming tot een betrekking” naar Nederlands-Indië verhuisden.
In 1910 vertrok een welgestelde meneer naar Engeland, wegens gezondheidsredenen. In de meeste overzichten zijn twee kolommen opgenomen die iets vertellen over de financiële positie van de landverhuizers. Bij deze meneer staat zowel “welgesteld” genoteerd, als het feit dat hij een geschat inkomen had van ƒ2250. In sommige gevallen staat er geen bedrag, maar de klasse van de hoofdelijke omslag (belasting) waar het gezinshoofd ingedeeld was. Hoe hoger de klasse, hoe meer inkomen een persoon had en dus ook hoe meer belasting hij betaalde.
Zware reis
Bij Evert Jan Natte staat alleen vermeld “mingegoed”. Het zal thuis geen vetpot zijn geweest. Dankzij de geboorteaktes van de kinderen weten we wat hij door de jaren heen als beroep heeft gehad. Het varieerde van dagloner en landbouwer tot postbode en winkelier. Hij had nooit lang dezelfde baan. Misschien was dat ook een reden om de overtocht naar Amerika te wagen.
Het waren niet langer eenzame handelslieden of ambachtsmannen die rondtrokken maar er ontstonden nieuwe gemeenschappen en culturen, groepen mensen die met elkaar optrokken en rondreisden.
Op 6 maart 1907 arriveerde het stoomschip Potsdam in de haven van New York. Wat er precies aan boord is gebeurd blijft onduidelijk, maar op de intekenlijst van de immigratiedienst wordt duidelijk dat tijdens de reis twee van de kinderen zijn overleden, de achtjarige Maria en de zesjarige Klasina Cornelia. De klap zal hard zijn aangekomen. Ruim een jaar eerder overleed er ook al een kind, de 10 maanden oude Teuntje. Na aankomst in New York werd het hele gezin opgenomen in het ziekenhuis, waar de twaalfjarige Willem ook nog kwam te overlijden.
De rest van het gezin mocht het ziekenhuis verlaten en vertrok naar de broer van Evert Jan, in Minnesota. Na de verhuizing werden in het gezin tenminste nog drie kinderen geboren. De Volksvriend, een Nederlandstalige krant in Amerika vermeldde in 1939 een gezellige familiebijeenkomst van de familie Natte. Evert Jan had toen maar liefst 36 kleinkinderen.
Onderzoek naar landverhuizers
Wil je ook onderzoek doen naar landverhuizers, misschien wel uit je familie? Het verhaal van de familie Natte is gereconstrueerd aan de hand van informatie uit verschillende bronnen. Allereerst de Staten van landverhuizers, een archiefstuk uit het gemeentearchief van de gemeente Ermelo (Toegang 4001, inventarisnummer 1085, in te zien op de studiezaal in Nunspeet). Aanvullende persoonlijke informatie, zoals geboorte- en huwelijksakten, is via Wiewaswie.nl te raadplegen. Op die website zijn ook de passagierslijsten van de Holland-Amerika Lijn te vinden (Zoek op een persoon en filter Documenttype op “Vestiging en vertrek”). Via de website https://heritage.statueofliberty.org/passenger kan je vervolgens de registers van in New York aangekomen personen bekijken. Het krantenbericht uit 1939 over de familie Natte is te zien via Delpher.
