Vindingrijkheid bij voedselschaarste
In tijden van voedselschaarste is het onvermijdelijk dat er creatieve manieren bedacht moeten worden om eten te verwerven en bereiden. We denken dan vaak snel aan de hongerwinter van de Tweede Wereldoorlog, met bloembollen en distributiebonnen. Maar ook tijdens de Eerste Wereldoorlog was het in Nederland geen vetpot. In deze SuperNoVA kijken we naar een paar vindingrijke oplossingen voor het gebrek aan voedsel.
In SuperNoVA kijken we naar een archiefstuk uit onze collectie. Ben je benieuwd naar de archieven die het Noord-Veluws Archief beheert? Kijk dan eens verder op www.noordveluwsarchief.nl!
Hoewel Nederland tijdens de Eerste Wereldoorlog een neutrale rol innam had het wel last van de vechtende buurlanden. De internationale handel werd ontregeld en er kwam steeds minder voedsel Nederland binnen. Daar kwam in 1916 ook nog eens een misoogst bij, na een overstroming waarbij een deel van de oogst beschadigd raakte en vee verdronk. Er werden zelfs een tijdje distributiebonnen verstrekt om het beschikbare eten beter te verdelen.
Alternatieve oplossingen voor bekende producten
Vanaf 1917 werd de schaarste echt merkbaar, ook in deze regio. In de kranten verschijnen tips en verhalen over hoe men om kon gaan met het oplopende voedseltekort. Voor producten die lastig verkrijgbaar waren en/of erg duur waren geworden probeerde men alternatieven te bedenken. Door het gebrek aan krachtvoer voor vee was de zuivelproductie aanzienlijk afgenomen. Boter was slecht of niet verkrijgbaar. Maar in de wintermaanden was juist behoefte aan extra boter. De Harderwijker publiceerde daarom in november 1917 een alternatief recept voor boter, met als ingrediënten een liter melk, 8 eetlepels meel en twee eetlepels zout. Een halve pond boter werd toegevoegd alvorens het mengsel op het vuur werd gezet. Na het koken werd een geklopt ei toegevoegd. Zo kon men van weinig boter vaker eten. Een week later klaagde een lezer echter dat meel ook niet echt verkrijgbaar is (dit was op rantsoen) en dat veel mensen het zich daardoor alsnog niet konden veroorloven om het recept te maken.
Een vergelijkbaar recept, maar dan voor koffie-extract stond in december van hetzelfde jaar in het Nunspeets Nieuws- en Advertentieblad. Van één ons gemalen koffie werd met 2,5 ons suiker en 1,5 liter water een vloeistof gekookt die werd vervolgend werd gefilterd. Zo kon men langer doen van minder koffie. Een alternatief voor honing kon men maken door citroensap, water en suiker te koken, eventueel met een beetje honingaroma. Als extra tip staat vermeld: bereid de kunsthoning gelijktijdig met het middagmaal, om geen extra brandstof te hoeven gebruiken. Brandstof, dat overigens ook schaars was, kon men ook maken door groenafval te mengen met as uit de kachel en een beetje water. Volgens de schrijver levert het alleen geen aangename geur op, maar als men het huis even lucht is het zo weer weg.
Eten wat voor handen is
Naast alternatieven voor schaarse producten werden er ook creatieve manieren bedacht om het voedsel te eten wat er wel was, maar wat men meestal liever niet at. Bonen en peulvruchten die te hard waren om te eten, zelfs na het koken, konden het best in aardappelwater (het afkookwater van aardappelen) geweekt worden, voordat ze in schoon water gekookt werden. In het verse water kon men ook een stukje boter, of, want boter was immers schaars, een stukje “regeeringsvet” toevoegen. Bijkomend voordeel: door het weken vooraf hoeven de bonen niet overbodig lang gekookt te worden en werd brandstof bespaard.
Ook voor bevroren aardappelen, die normaal gesproken niet werden gegeten omdat ze een vervelende smaak kregen, konden met een ander recept toch worden gegeten. ’s Avonds zette men ze in een bak koud water. De dag erna konden ze dan in hun schil gekookt worden en zouden ze de ongewenste “zoete smaak” verliezen. Het Nunspeets Nieuws- en Advertentieblad publiceerde ook meerdere recepten voor mosselen, iets wat blijkbaar niet regelmatig werd gegeten, maar wel beschikbaar én goedkoop was.
De schrijver van het artikel, die het recept overnam van een ander blad, vond het zelf ook een bijzonder idee. Hij schreef: “Het betreft de toebereiding van …. grassoep.”
Compleet nieuwe recepten
Het meest bijzondere recept, en misschien ook wel het meest schrijnende, stond op 26 oktober 1917 in het Nunspeets Nieuws- en Advertentieblad. Het is een recept voor grassoep. De schrijver van het artikel, die het recept overnam van een ander blad, vond het zelf ook een bijzonder idee. Hij schreef: “Het betreft de toebereiding van …. grassoep.” De aarzeling is niet overbodig. Het recept gaat als volgt: een flinke hoeveelheid (bijvoorbeeld een halve emmer) vers gras moest worden gewassen en gekookt tot het water groen zag. Het gras moest dan van het water gescheiden worden en door het water mengde men wat bloem en (planten) boter. Eventueel kon men zout, soja en/of een geklopt ei toevoegen. Een recept met weinig ingrediënten dus, al valt te betwijfelen of dit bevorderlijk was voor de smaak.
Zelf de recepten lezen?
Hieronder vind je links naar elke krantenpagina waar het recept op staat. Geïnspireerd om zelf aan de slag te gaan? Stuur een foto van het resultaat (en een beoordeling van de smaak) naar info@noordveluwsarchief.nl.
Deel dit artikel:
Contact
Telefoon: 0525 – 688 717 (tijdens kantooruren)
E-mail: info@noordveluwsarchief.nl
Via het contactformulier
IBAN: NL75BNGH0285190644
KvK: 97682918
BTW: NL 8279.88.643.B.01
Onze vestigingen
Over de website
© Noord-Veluws Archief
Ontwerp & sitebeheer door DE REE in samenwerking met ForYou B.V. en Best4U