Bier van en naar de zee dragen

Een oxhoofd, een halfaam of een anker. Nu kopen we wijn en bier in flessen of blikjes, bij de supermarkt of de slijterij. Dat was vroeger wel anders. De drank kwam per schip in de haven aan en moest vanuit de havens verder vervoerd worden naar de kopers. Tijd voor de bierdragers om de handen uit de mouwen te steken.

In SuperNoVA kijken we naar een archiefstuk uit onze collectie. Ben je benieuwd naar de archieven die het Noord-Veluws Archief beheert? Kijk dan eens verder op www.noordveluwsarchief.nl!

In de havenstad Harderwijk was het eeuwenlang een drukke boel aan de kade. Schepen meerden aan, losten hun vracht of laadden nieuwe handelswaar in en vertrokken naar een volgende bestemming. Als onderdeel van de Hanze groeide Harderwijk uit tot een echte handelsstad. Nadat de goederen aan wal waren gebracht moesten ze verder vervoerd worden. Er waren verschillende beroepsgroepen die daar een rol in speelden.

Transport

Zo waren er in sommige havensteden turfdragers aan het werk, die de turf van schip naar pakhuis vervoerden. Een paar steden hadden ook kaasdragers, die we nog steeds kennen in bijvoorbeeld Alkmaar. Voor algemene goederen waren er zakkendragers aanwezig. Vaak waren deze dragers per groep verzameld in gilden, al raakten die eind achttiende eeuw in verval en werden ze in 1818 definitief afgeschaft.

In Harderwijk was er ook een groep “wijn- en bierdragers” die als taak hadden de tonnen en vaten drank te transporteren. Over hun werkzaamheden tijdens de Hanzetijd zijn geen bronnen bekend, maar er is wel een “Instructie voor de Wijn en Bierdragers” uit circa 1800 bewaard gebleven. Daarin staat in negen artikelen beschreven aan welke regels de dragers zich moesten houden. De wijn- en bierdragers werden aangesteld door het stadsbestuur en moesten bij hun aanstelling een eed afleggen.

Afbeelding 1 – 5001.1549 Instructie voor de wijn- en bierdragers, ca. 1800

“Ik belove en zweer, zoo veel in mijn vemogen is te waken, dat de ingezetenen behoorlijke maat ontvangen, alle sluikerijen en verkortingen der plaatselijke belastingen te weren en voortekomen en dien ten gevolge geene goederen hoegenaamd waarvan plaatselijke regten verschuldigd zijn, te vervoeren of te verwerken wanneer dezelve niet van een zoodanig billet als bij de stedelijke ordonnantien bepaaldt wordt, voorzien zijn, en mij overigens stiptelijk naar deze Instructie te gedragen.
Zo waarlijk helpe mij God Almachtig.

Oude maten

Artikel 3 van de instructie omschrijft welke vergoeding de dragers krijgen voor hun diensten. Dit was afhankelijk van welke en hoeveel goederen ze vervoerden. Voor een okshoofd brandewijn of likeuren kreeg een bierdrager bijvoorbeeld 50 centen. Een halfaam wijn leverde 20 centen op en voor een anker van dezelfde drank kreeg hij 15 centen. Het zijn inhoudsmaten die we tegenwoordig niet meer gebruiken. Een okshoofd is een groot vat. Eén okshoofd staat gelijk aan zes ankers of anderhalve aam. Het was de verantwoordelijkheid van de drager om ervoor te zorgen dat de handelswaren in goede staat op hun bestemming aankwamen. Dit kon een pakhuis zijn waar de drank werd opgeslagen tot verdere verkoop of een herberg die de drank direct aankocht.

Zelf de stukken bekijken?

De “Instructie voor de Wijn en Bierdragers” wordt bewaard in het archiefdepot in Harderwijk. Toegang 5001 Stadsbestuur Harderwijk (1190) 1231-1813, inventarisnummer 1549. Daar kan je hem op de studiezaal in zien. Reserveer van tevoren je bezoek..