Feest voor de grondwet

Bevrijdingsdag, Koningsdag, Kerst of Pasen, allemaal feestdagen waar we bekend mee zijn. Maar ons land kende vroeger ook heel andere feestdagen, die we nu niet meer vieren of die maar één keer gevierd werden. Zo was er in 1798 een nationale feestdag voor iets bijzonders: de nieuw aangenomen staatsregeling.

Een geschreven briefje over een rekening voor bier en kruit.

In SuperNoVA kijken we naar een archiefstuk uit onze collectie. Ben je benieuwd naar de archieven die het Noord-Veluws Archief beheert? Kijk dan eens verder op www.noordveluwsarchief.nl!

Omstreeks de eeuwwisseling van de achttiende naar de negentiende eeuw was het op politiek gebied onrustig in Nederland. Op korte tijd volgden verschillende staatsvormen zich op, onder leiding van verschillende personen. Zo werd in 1795 de Bataafse Republiek uitgeroepen, naar voorbeeld van de drie jaar eerder opgerichte Franse Republiek.

Bij zo’n nieuwe staatsvorm kwam natuurlijk van alles kijken. Er moest een nieuw bestuur worden gevormd, nieuwe wetten worden opgesteld en de banden met buitenlandse mogendheden moesten worden aangescherpt. De nieuwe republiek werd bestuurd door de Nationale Vergadering, de eerste democratisch door het volk gekozen volksvertegenwoordiging van Nederland.

“Nationaale Feesten”

Afbeelding 1 – Rijksmuseum, Volks-Feest in den Haag, den 19den Meij 1798, ter gelegenheid van de aanneeming der Staatsregeling door het Bataafsche volk

Bij een nieuwe staatsvorm paste ook nieuwe wetgeving. In 1798 werd de “Staatsregeling voor het Bataafsche Volk” aangenomen, een document wat gezien kan worden als de eerste Nederlandse grondwet. Enkele belangrijke thema’s die in de nieuwe constitutie werden uitgewerkt waren vrijheid van drukpers, de afschaffing van gilden en de invoering van een armenwet. Om de invoering van de nieuwe grondwet te vieren werden er door het hele land feesten georganiseerd.

Zo ook in Oldebroek. Op 9 mei 1798 stelde de burgemeester, Dries Hoefhamer, een brief op naar Nunspeet. Er moesten nog een aantal praktische zaken worden geregeld voor de viering. Zo moest er uiteraard iets te drinken zijn, in dit geval twee tonnen bier per kerspel, en moesten er vlaggen worden geregeld.

Het feest moest plaatsvinden op zaterdag 19 mei. De feestelijkheden moesten bijdragen aan een hechter gemeenschapsgevoel en de nieuwe staatsregeling als keerpunt in de tijd markeren. In de Staatsregeling zelf staat het als volgt verwoord (artikel 63): “Er zullen Nationaale Feesten worden vastgesteld, om de Bataafsche Omwending, en andere merkwaardige gebeurdtenissen, jaarlijks te herinneren; voords, om de broederschap onder de burgers aan te kweeken, en hen aan de Staatsregeling, aan de Wetten, aan het Vaderland en de Vrijheid, te verbinden.”

Bier & kruit

Hoe het feest precies is verlopen wordt uit de correspondentie niet duidelijk. Een rekening die na afloop is verstuurd verteld ons wel iets meer. Naast het beloofde bier is er ook kruit gebruikt. Van de 127 gulden die besteed zijn aan het feest was ruim 25 bestemd voor het kruit. Het overige bedrag is opgemaakt aan elf tonnen bier en de bijbehorende accijns, voor de kerspels Nunspeet, Elspeet, Ermelo, Oldebroek en Doornspijk. Wat er verder die dag gebeurde in de dorpen is niet bekend. In andere dorpen en steden in Nederland werden onder andere optochten gehouden, symbolische begrafenissen van de oude orde gehouden en vuurde militairen kanonnen af. Misschien dat dergelijke taferelen zich ook in onze regio afspeelden.

De stukken zelf bekijken?

De correspondentie over het feest is onderdeel van het archief van het gemeentebestuur van Oldebroek 1795-1813, toegang 2002, inventarisnummer 27. Je kunt de stukken inzien op de studiezaal van Oldebroek, reserveer van te voren je bezoek.