Een leven lang vroedvrouw

Vroedvrouw is mogelijk een van de oudste beroepen. Vanaf de middeleeuwen werd dit vak vaak uitgevoerd in dienst van de lokale overheid. Ze moest goed opgeleid zijn en een eed afleggen. Eén vroedvrouw staat centraal in dit artikel: Jannetje Gijsberts van Doorn.

Een prent in kleur van een vrouw in bed en een vrouw die een baby aan een man geeft. — Kraamhulp presenteert de baby aan een man. William Ward, ca. 1788-1826
[Rijksmuseum Amsterdam]

In SuperNoVA kijken we naar een archiefstuk uit onze collectie. Ben je benieuwd naar de archieven die het Noord-Veluws Archief beheert? Kijk dan eens verder op www.noordveluwsarchief.nl! Oktober is de Maand van de Geschiedenis. In 2026 is het thema Lichaam & Geest.

Jannetje werd gedoopt op 4 september 1735 in de Lambertuskerk in Oldebroek als dochter van Maria Franzina Ernst en Gijsbert Harmens van Doorn. Op 2 mei 1762 trad ze in het huwelijk met Frederik Teunissen in Elburg. Het echtpaar kreeg vier dochters.
Vanaf hun huwelijk tot 1771 heeft het gezin in Elburg gewoond. Waarna ze naar Elspeet verhuisden.

ZZP’er en eerste aanstelling

Afbeelding 1 - Foto van gewassen pentekening van dorpsgezicht van Elspeet, ca. 1732, getekend door E.Pronk [Noord-Veluws Archief]

Vlot na de verhuizing is Jannetje met het uitoefenen van haar vak begonnen. In 1775 schreef ze een brief aan de ambtsjonkers van Barneveld, waarin ze vertelde nu twee à drie jaar in Elspeet te hebben gewoond en daar als vroedvrouw werkzaam is. Vanwege haar geringe inkomsten, wil ze graag in dienst komen van het bestuur tegen een klein tractement.

Dat verzoek werd in augustus 1775 ingewilligd. Jannetje werd, vanwege de uitgestrektheid van het ambt, aangesteld als tweede vroedvrouw voor het ‘kerspel en dorp Elspeet’ met een jaarloon van 25 gulden.

Daarvoor moest ze wel examen afleggen. Dit examen werd afgenomen door Johannes Oosterdijk Schacht, hoogleraar geneeskunde bij de universiteit van Harderwijk. Zij legde het examen met goed gevolg af: “Ik heb geconstateerd dat zij bekwaam is om als vroedvrouw te handelen, blijkens haar kennis van de vrouwelijke delen en voorzichtigheden. In het bijzonder heb ik alle dingen bespeurd die vereist zijn om een goede vroedvrouw te zijn.”, schreef Oosterdijk Schacht aan de ambtsjonkers.

Onbetamelijk gedrag?

Op 7 september 1780 besloten de ambtsjonkers van Barneveld, naar aanleiding van meldingen over haar “onbetaamlijk en zeer ergerlijk gedrag”, het tractement van Jannetje Gijsberts van Doorn tot nader order op te schorten. Wat haar precies werd verweten, blijft onduidelijk: het resolutieboek geeft hierover geen nadere toelichting en verdere correspondentie is niet bewaard gebleven. Haar naam komt daarna niet meer voor. Mogelijk betekende dit dat Jannetje tot haar verhuizing naar Oldebroek in 1782 niet langer, althans niet meer voor het bestuur, als vroedvrouw werkzaam was.

Goede voorbereiding

In Oldebroek lijkt Jannetje haar beroep al snel weer te hebben opgepakt. Ze had zich hier goed op voorbereid en liet zich op 6 maart 1782 door de Harderwijker professor Matthias van Geuns van een referentie voorzien, in de hoop in dienst te treden bij het Richterambt Oldebroek. Van Geuns was de opvolger van professor Oosterdijk Schacht en pleitte voor een goede opleiding en een passend salaris voor vroedvrouwen. Jannetjes kwaliteiten: ”[…] verklaar ik hier mede over dit een en ander vrij wel voldaan te zijn, en in haar ontdekt te hebben veele blijken van voorzigtigheid en redighed, als ook goede vatbaarheid voor verdere vordering.”

Afbeelding 2 - Hollandse kraamkamer. Pieter Tanjé, 1757 [Rijksmuseum Amsterdam] — Hollandse kraamkamer. Pieter Tanjé, 1757 [Rijksmuseum Amsterdam]

Referenties

Jannetje werkte waarschijnlijk al vanaf 1781 als vroedvrouw in Oldebroek. Ze bouwde, net als in Elspeet, dus weer eerst een klantenkring op, voor ze het bestuur aanschreef om in dienst te komen van het ambt. Al vanaf 1769 verzamelde ze referenties van de vrouwen die ze hielp bevallen. In de aanbevelingen werd met geen enkel woord gerept over haar eerdere onbetamelijke gedrag, integendeel: ze vielen zeer positief uit. In het overgrote deel van de 14 reviews werd Jannetjes hulp omschreven als professioneel. Haar trouw, eer en deugt verdienen alle lof. Evert Hermsen, een ambtenaar in Elspeet, schreef in 1783 nog een lovend bericht: “Sij heeft in de tijt van 10 jaaren dit karspel Elspeet goet bedient en noijt een docktor tot hulpe heeft gehad”.

Een leven lang

Frederik Teunis, de man van Jannetje, overleed in 1783 te Oldebroek. Jannetje trouwde met Steven Gerrits Eijkelboom. Ze bleef haar beroep uitoefenen tot haar dood in 1794, ze werd op oudjaarsdag begraven in Oldebroek. Haar overlijdensregistratie vermeldt haar enkel als ‘de vrouw van Steven Gerrits Eijkelboom‘.

Archiefstukken

Wil je zelf de archiefstukken bekijken over vroedvrouw Jannetje? Bij het Noord-Veluws Archief vind je de stukken over van Jannetje bij het Richterambt Oldebroek: toegang 2001, inventarisnummer 23 (aanstelling) en inventarisnummer 26 (referenties). Hiervoor kun je een afspraak maken in de studiezaal van Oldebroek.
Bij het Gemeentearchief Barneveld vind je archiefstukken over de aanstelling van Jannetje in Elspeet en haar ‘onbetamelijke gedrag’.

28 oktober 2026