We gebruiken cookies om ervoor te zorgen dat we u de beste ervaring op onze website bieden.
Eenvoudige rechtspraak in Ermelo
Baldadige jeugd, landbouwers die fruit stalen en een winkelier die de rust verstoorde. Begin negentiende eeuw werden er allerlei overtredingen begaan in de gemeente Ermelo. Het was aan de “Regtbank van eenvoudige politie” om hier een oordeel over te vellen.
In SuperNoVA kijken we naar een archiefstuk uit onze collectie. Ben je benieuwd naar de archieven die het Noord-Veluws Archief beheert? Kijk dan eens verder op www.noordveluwsarchief.nl!
In de jaren 20 van de negentiende eeuw stond de Nederlandse rechtspraak grotendeels op losse schroeven. Sinds 1815 was Nederland een eigen koninkrijk, maar veel van de oude Franse wetten waren nog van kracht. Zo gold op het gebied van strafrecht de Code Pénal nog, ingevoerd door Napoleon. Pas in 1881 werd deze vervangen door het Wetboek van Strafrecht.
Grotere rechtszaken werden behandeld in regionale rechtbanken zoals in Zwolle of Arnhem. Kleinere overtredingen werden op lokaal niveau opgelost. In de brievenboeken van het archief van de gemeente Ermelo zijn per kwartaal lijsten te vinden van de uitgesproken vonnissen. Dit betrof zaken die door de “Regtbank van eenvoudige Politie” werden behandeld. Er zijn lijsten te vinden van de jaren 1821 tot 1830, verzameld per kwartaal. Het aantal vonnissen is niet hoog, het komt neer op ongeveer tien tot twintig vonnissen per jaar.
Orde, rust en schapen
Er komen verschillende kleine vergrijpen voor in deze lijsten. Zo werden in 1821 een winkelier en een smidsknecht berecht voor het “maken van rust en orde storende bewegingen, in het dorp Nunspeet.” De smidsknecht kreeg hiervoor drie dagen gevangenisstraf opgelegd.De winkelier moest een boete betalen van twaalf franken. Het verstoren van rust en orde is een vaker voorkomende overtreding. In het jaar daarna werden nog eens vijf personen veroordeeld voor dezelfde overtreding.
Een andere vermelding die vaak terugkomt is het laten lopen van vee op plekken waar dat niet is toegestaan. In 1823 kreeg Albert Jacobsen van ’t Hof een geldboete van 6 franken opgelegd voor het “laten loopen van zijne schapen, in het hakbosch van den Heer Heribert van Westervelt, te Vierhouten.” Niet alleen schapen, maar ook varkens of “koebeesten” werden wel eens losgelaten in gebieden waar ze niet hoorden.
De smidsknecht kreeg hiervoor drie dagen gevangenisstraf opgelegd.
Plaats delict
Bij elk vonnis staat vermeld waar de feiten zich hebben afgespeeld. In 1825 moesten twee landbouwers bijvoorbeeld een paar frank boete betalen omdat ze zich schuldig hadden gemaakt aan het “plukken van vruchten aan een ander toebehoorende, op het landgoed Groot Winkel, onder Nunspeet.” Het jaar daarna werden zes jongens in de leeftijd van 16-25 veroordeeld tot twee of vier dagen gevangenisstraf voor het “plegen van baldadigheden en het verwekken van orde en rust verstorende bewegingen bij en in het huis van Nuij Jansen Bosch, in de buurschap Horst.”
Brandpreventie
Iets waar blijkbaar streng op gecontroleerd werd was het opbergen van as. In een periode voor de gereguleerde brandbestrijding was het ontstaan van een brand een groter en reëler probleem dan tegenwoordig. Het was veel lastiger om grote branden te blussen dus werd er vooral ingezet op het voorkomen van brand. Dat is ook terug te zien in de vonnissen. In 1827 kreeg bijvoorbeeld iemand een geldboete opgelegd omdat hij zijn ashoop te hoog had laten worden. Ook in andere jaren zijn vonnissen terug te lezen waarin een straf werd opgelegd aan personen die hun “haardasch” niet op een fatsoenlijke manier op hadden geborgen. In 1826 kreeg Elspetenaar Andreas Buitelaar een geldboete van 3 gulden “wegens het gaan door het dorp Elspeet, met eene brandende pijp zonder van een dopje voorzien te zijn.” Ook dit was een overtreding van het brandregelement.
Meer lezen?
Wil je verder lezen in de vonnissen van de Regtbank van eenvoudige politie? Er staan nog veel meer interessante vermeldingen in. Je vindt de lijsten in de brievenboeken van uitgegane stukken van de gemeente Ermelo. Toegang 4001, inventarisnummers 222 t/m 231. Je kan de brievenboeken inzien op de studiezaal in Nunspeet. Reserveer van tevoren je bezoek..
