Geschiedenis van het gemeentewapen

Het lijkt iets officieels, iets waar je niet vaak bij stil staat: het gemeentewapen. Je ziet het vooral op formele documenten en op de vlag bij het gemeentehuis. Maar over elk wapen is zorgvuldig nagedacht. Er zit vaak een heel verhaal achter. In deze SuperNoVA kijken we naar het gemeentewapen van Ermelo.
Een stuk papier met geschreven en gedrukte tekst. Daarop staat een blauwe schild afgebeeld.

In SuperNoVA kijken we naar een archiefstuk uit onze collectie. Ben je benieuwd naar de archieven die het Noord-Veluws Archief beheert? Kijk dan eens verder op www.noordveluwsarchief.nl!

Al sinds de middeleeuwen worden door families en steden wapens gevoerd. Als herkenningsteken op het slagveld en ook om iets van de eigen identiteit uit te dragen. Eeuwenlang werden wapens op eigen initiatief gevoerd, zonder vaste regels of afspraken. In 1816 kwam daar verandering in. De pas opgerichte Hoge Raad van Adel kreeg als taak het adviseren over en registreren van adellijke en overheidswapens. Ze begonnen meteen met het vastleggen van zoveel mogelijk bestaande wapens. Tussen 1816 en 1819 werden honderden gemeentewapens geregistreerd, waaronder ook die van de gemeente Ermelo.

Erg lang heeft deze vlag niet aan de vlaggenstok gewapperd

Adelsdiploma

Als bewijs van registratie ontving de gemeente een “adelsdiploma”. “Vanwege den koning” luid het bovenschrift. “De Hooge Raad van Adel, gebruik makende van de magt aan denzelven verleend, bij besluit van den 20sten Februarij 1816, bevestigt bij dezen de Gemeente van Ermello ingevolge het, door haar gedaan verzoek, in het bezit van het navolgende Wapen: zijnde van Lazuur, beladen met een beeld der Geregtigheid van Goud.”

Wat deze summiere beschrijving niet vermeld is dat er naast een beeltenis van Vrouwe Justitia nog meer op het wapen te zien is. Aan haar voeten liggen een eg en een ploeg en in haar linkerhand houdt ze een lictorbundel, een oud Romeins symbool voor macht en autoriteit. De herkomst van het wapen is niet bekend. Volgens sommigen zou het de Germaanse god Irmin moeten afbeelden, waar de naam Ermelo van zou kunnen zijn afgeleid. Maar volgens de overlevering zag Irmin er meer uit als een stoere oorlogsgod, en niet als een nette godin. De precieze oorsprong blijft dus een raadsel.

Gemeentevlag

Eind jaren zestig van de vorige eeuw besloot de gemeente om ook een ontwerp voor een officiële gemeentevlag uit te werken, want die had Ermelo nog niet. Op advies van de Hoge Raad van Adel werd daar niet het gemeentewapen voor gebruikt, omdat de afbeelding te ingewikkeld was om van een afstand herkenbaar te zijn. Er werden twee andere schetsen gemaakt, één met een versimpelde versie van het wapen met alleen vrouwe Justitia, zwaard en weegschaal, en een ontwerp met alleen de weegschaal, zonder persoonsfiguur of andere attributen. In 1970 werd gekozen voor een ontwerp met “het beeld der gerechtigheid overeenkomstig het wapen der gemeente”.

Ermelo & Nunspeet

Erg lang heeft deze vlag niet aan de vlaggenstok gewapperd, want twee jaar later werd besloten om de gemeente Ermelo op te splitsen in de gemeentes Ermelo en Nunspeet. Voor beide gemeentes moest een nieuw wapen en een nieuwe vlag worden ontworpen. Ermelo besloot om het geel-blauwe kleurschema te behouden maar de ingewikkelde afbeelding van gerechtigheid te vervangen voor de eenvoudigere pauw en het Maltezerkruis. De gemeente Nunspeet liet een nieuw wapen ontwerpen, met drie herten in de kleuren geel en zwart. De oplettende kijker zal opmerken dat boven de wapens van beide gemeentes eenzelfde getralied schildhoofd is aangebracht, al is het in andere kleuren. De wapens zijn dan ook ontworpen door dezelfde persoon.

Zelf de stukken bekijken?

Het “adelsdiploma” van de gemeente Ermelo uit 1816 wordt bewaard in het depot in Nunspeet (Toegang 4001, inventarisnummer 415). Hetzelfde geld voor de correspondentie over de vlag (4002_2115) en de documenten over het ontwerpen van een wapen voor de gemeente Nunspeet (3001_1207). Alle stukken kan je inzien op de studiezaal in Nunspeet, reserveer van tevoren je bezoek.

Nieuws

Wat vind je van onze dienstverlening?

Vul de enquête in!

Wonderlijke dierenverhalen uit de pen van Ernst Brinck 

Nu voor iedereen beschikbaar!

Welkom, Vorst!

Harderwijk gaf de nieuwe koning een warm onthaal.

Aaltje en Gerrit zagen eens pruimen hangen  

Een gebeurtenis in het begin van de twintigste eeuw

Redders in nood

Een angstige, koude nacht met een goede afloop.

Een leven lang vroedvrouw

Beticht van onbetamelijk gedrag?

Herstellen in de buitenlucht

Hoe herstelde men in Sanatorium Erica?

Bloederig bezoek in Houtdorp

Een bloedstollend verhaal.

Biebaanwinsten derde kwartaal 2026

Onze nieuwste boektitels van het derde kwartaal van 2026!