Ontsnappen naar de oorlog

Februari 1916. Terwijl ongeveer een miljoen van hun landgenoten de vlucht van België naar Nederland maakten, probeerden twee Belgische militairen juist de andere kant op te reizen. Hun plichtsgevoel was zo sterk dat ze ontsnapten uit interneringskamp Oldebroek om te proberen terug te keren naar de frontlinie.

Op de Voorgrond een aantal mannen in uniform. Achter hun staan een aantal tenten. Als titel heeft deze prentbriefkaart Kamp te Harderwijk.

In SuperNoVA kijken we naar een archiefstuk uit onze collectie. Ben je benieuwd naar de archieven die het Noord-Veluws Archief beheert? Kijk dan eens verder op www.noordveluwsarchief.nl!

De grensovergang tussen België en Nederland was niet altijd even duidelijk, waardoor het gebeurde dat soldaten per ongeluk de grens over staken.

Gedurende de Eerste Wereldoorlog had Nederland een neutrale positie. Dit betekende echter niet dat er niks te merken was van de oorlog die in Europa woede. Naast de grote stroom vluchtelingen, die vanaf de eerste oorlogsdag de grens overstaken, kreeg Nederland te maken met een andere uitdaging. Als neutraal land, gelegen tussen oorlogvoerende landen, had het als taak soldaten die de landsgrens waren overgestoken te ontwapenen en te interneren.

In de begindagen van de oorlog waren er nog weinig maatregelen van kracht om ze tegen te houden. De bewaking werd echter steeds strenger en gecontroleerder. De militairen werden aanvankelijk opgevangen in leegstaande kazernes, maar gedurende de oorlog voortduurde steeg het aantal te hard en werden interneringskampen in het leven geroepen. Eén daarvan bevond zich in Oldebroek.

Een prentbriefkaart met in het midden een loods waar nummer 10 opstaat. Aan de rechterkant en linkerkant staan gebouwen en daar staan ook mensen.

Een foto in sepia. Met op de voorgrond een aantal mannen in uniform. Rechts op de achtergond staat twee gebouwen. Links staan ook gebouwen.

Het ging overigens niet alleen om gedeserteerde soldaten. De grensovergang tussen België en Nederland was niet altijd even duidelijk, waardoor het gebeurde dat soldaten per ongeluk de grens over staken. Ook kwam het voor dat ze door de vijand zo ver richting de grens waren gedreven dat ze niet anders konden dan de grens overgaan, of het risico lopen dat ze in handen kwamen van de Duitsers. Vrijwillig was de oversteek meestal niet. De meeste soldaten wilden dan ook zo snel mogelijk terug naar het front, maar het neutrale Nederland had als taak dit te voorkomen.

Vluchtpoging uit interneringskamp Oldebroek

Een getypte brief mat rechtsboven een stempel Helemaal bovenin staat Provinciaal bestuur Gelderland in gekrulde letters.

De brief komt binnen op 21 februari 1916, vanuit Arnhem. Een maand eerder, op 18 januari is het twee militairen gelukt om toch uit het kamp te ontsnappen, terwijl dat door de aanwezige bewaking best een uitdaging was en zeker niet de bedoeling. Van Oldebroek zijn ze naar een onbekende gemeente in het zuiden van Nederland gereisd. Daar hebben ze geprobeerd zich, onder valse namen, in te laten schrijven als burgervluchtelingen.

Het Noord-Veluws Archief bewaard een verzameling correspondentie uit deze periode. In de archieven van het vluchtelingenkamp Nunspeet zit een brief van de commissaris van de koningin, waarin een bijzonder voorval wordt omschreven dat zich heeft voorgedaan met twee militairen uit interneringskamp Oldebroek.

Helaas is hun plan mislukt. Hoe het precies is verlopen weten we niet, behalve deze brief is er geen correspondentie over bewaard gebleven. Ondanks dat het de militairen was gelukt een flink eind te reizen zijn ze toch ontmaskert en is het hun niet gelukt de grens over te steken.

Zelf stukken inzien?

De brieven over Belgische Vluchtelingen zijn terug te vinden in toegang 4002, inventarisnummers 2050 en 2051. Je kan ze bekijken op de studiezaal in Nunspeet. Reserveer vooraf je bezoek.