Wie zoekt die vindt

De zomer is hét moment om een lekkere strandwandeling te maken. Als je goed oplet kan je van alles tegenkomen, van schelpen tot aangespoelde kwallen en helaas ook afval. Vroeger, toen Flevoland nog de Zuiderzee was spoelden er ook regelmatig andere dingen aan, zoals wrakstukken of visnetten. In Elburg werd daar een register van bijgehouden.

Een sepia prentbriefkaart met boten varend op het water. Als tekst staat er op: Harderwijk Zeezicht.

In SuperNoVA kijken we naar een archiefstuk uit onze collectie. Ben je benieuwd naar de archieven die het Noord-Veluws Archief beheert? Kijk dan eens verder op www.noordveluwsarchief.nl!

Afbeelding 1 - 1004.301 Register van strandvonden, voorkant

Er werd van alles en nog wat aangetroffen op het strand. Denk bijvoorbeeld aan stukken van boten en haringnetten, maar ook complete schuiten of fusten met petroleum. Sommige objecten waren op het strand aangespoeld, andere spullen werden uit het water gevist.

Het “Register van Strandvondingen” loopt van 1852 tot 1911. Soms werden er op één dag verschillende dingen gevonden, soms werd er jaren niks geregistreerd. Dat betekent echter niet dat er ook niks aanspoelde. In principe moest de vinder de vondst melden bij de burgemeester of politie, maar dit werd in de praktijk niet altijd gedaan. Naast de datum en vindplaats werd ook een omschrijving van het voorwerp genoteerd. In sommige gevallen is dat heel minimaal: op 23 februari 1884 werd er bijvoorbeeld een anker gevonden in de Zuiderzee. Van andere vondsten werden juist veel details vastgelegd. Op 19 mei 1881 werd bijvoorbeeld melding gemaakt van een aangetroffen “Boskooper boot”. In het opmerkingenveld staat: “Voor- en achterin de 2 bankjes groen geverfd, van achteren een stuk uit het bovenboegsel, een klein eind touw aan de achterzijde in de ring en de kop met een matten ging beslagen.”.

Terug naar de eigenaar

Als het lukte werden de spullen teruggegeven aan de rechtmatige eigenaar. Soms was er op een stuk hout een bepaald kenmerk te lezen waardoor de eigenaar achterhaald kon worden. De eerdergenoemde Boskoper boot werd bijvoorbeeld een maand later teruggegeven aan de eigenaar, Arend Koster uit Hoogeveen. Als de eigenaar na een bepaalde tijd niet teruggevonden was kon het voorkomen dat de spullen werden verkocht. In een paar gevallen melde de eigenaar zich zelf om de spullen op te halen. Door middel van krantenberichten werden de vondsten gemeld en konden de eigenaren zich melden.

Soms waren de spullen ver van huis beland. Op 7 april 1884 krijgt J. Lemmersma uit Purmerend zijn anker weer in bezit. In datzelfde jaar raakt Jan Hartog uit Zaandam ook een anker kwijt, en een stuk touw. Ook hij krijgt de spullen weer terug. De naam van de eigenaar staat niet altijd in het register vermeld, soms staat er enkel “aan den eigenaar teruggegeven”.

Afbeelding 2 - De Harderwijker, 12-01-1916, Artikel Strandvonderij

Wetgeving en handhaving

Lange tijd was het een beetje zoeken naar de juiste aanpak van het verwerken van strandvondsten. Er waren vaak wel regels, maar die waren lokaal vastgelegd en lastig te handhaven. In 1931 werd de Wet op de strandvonderij ingevoerd. Hiermee werd het officieel vastgelegd dat aan zee grenzende gemeenten een strandvonder moesten aanwijzen die de controle hield over de vondsten. In de praktijk werd deze taak altijd door de burgemeester vervuld.

Zelf het Register van strandvondingen bekijken?

Je vindt het in Toegang 1004, inventarisnummer 301. Ook interessant is inventarisnummer 278, een stapeltje correspondentie over strandvonderij en aangrenzende onderwerpen. Beide stukken kan je inzien op de studiezaal in Elburg, reserveer vooraf je bezoek.